مطالعه ریخت‌شناختی و مولکولی چهار گونه از جنس Xiphinema Cobb, 1913 (Nematoda: Longidoridae) از استان آذربایجان شرقی و گزارش احتمال وجود تولیدمثل جنسی در گونه X. index Thorne & Allen 1950

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

آرزو نقوی ¹

غلامرضا نیکنام ²

¹ گروه گیاه‌پزشکی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران

² گروه گیاه‌پزشکی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

10.22067/jpp.2026.98359.1282

چکیده

خانواده Longidoridae متعلق به راسته Dorylaimida یکی از مهم‌ترین گروه­های نماتدهای انگل گیاهی است. جنس Xiphinema با داشتن بیش از 208 گونه در گروه غیر‌آمریکانوم یکی از پرتعدادترین جنس­های راسته Dorylaimida و با پراکنش جهانی است. در بررسی حاضر، تنوع زیستی نماتدهای این خانواده با جمع­آوری بیش از 200 نمونه خاک از فراریشه درختان میوه استان آذربایجان شرقی ارزیابی گردید. نماتدها بعد از جداسازی، تثبیت و به گلیسرین خالص انتقال یافتند. شناسایی گونه‌ها براساس ویژگی‌های ریخت‌شناختی، ریخت‌سنجی و مولکولی انجام شد و چهار گونه Xiphinema aceri، X. castilloi، X. index و X. vuittenezi تشخیص داده شد. در مطالعه مولکولی، قطعه D2-D3 از ناحیه LSU rDNA و نواحی ITS تکثیر و تعیین توالی گردید و توالی‌های حاصل در بازسازی روابط فیلوژنی به کار رفت. در مجموع، تعداد 11 توالی نوکلئوتیدی از این گونه­ها در بانک ژن به‌ ثبت رسید. در جمعیت‌های مناطق مختلف گونه X. index، در تعدادی از افراد ماده‌ در قسمت‌های مختلف لوله تولیدمثلی، اسپرم دیده ‌شد. وجود اسپرم در اطراف شکاف تناسلی و نقاط مختلف رحم، نشان­دهنده ورود احتمالی اسپرم‌ها از بیرون به درون بدن ماده است، به‌طوری ‌که شکل اسپرم‌های موجود در داخل بدن افراد ماده مشابه اسپرم‌های موجود در بدن افراد نر بود. نتایج تحقیق جاری شاهدی دیگر بر این نظر است که برخی جمعیت‌های گونه X. index قادر به تولیدمثل جنسی‌اند.

کلیدواژه‌ها

تنوع زیستی

ریخت‌سنجی

ITS

28S rDNA

موضوعات

• نماتد

---

Authors retain the copyright. This is an open access article distributed under Creative Commons Attribution 4.0 International License (CC BY 4.0)