مرکز تحقیقات گیاهان دارویی، پژوهشکده گیاهان دارویی، جهاد دانشگاهی، کرج، ایران
10.22067/jpp.2026.99511.1287
چکیده
سفیدک پودری خیار، ناشی از قارچ Podosphaera xanthii، یکی از مهم‌ترین بیماری‌های کدوئیان است که موجب کاهش عملکرد و کیفیت محصول می‌شود. استفاده مکرر از قارچ‌کش‌های شیمیایی علاوه بر ایجاد مقاومت در جمعیت‌های بیمارگر، نگرانی‌هایی در زمینه سلامت انسان و محیط زیست به همراه دارد. لذا، توسعه ترکیبات گیاهی و سازگار با محیط زیست برای مدیریت این بیماری ضروری است. پژوهش حاضر با هدف بررسی کارایی فرمولاسیون امولسیون‌شونده روغن سیر و اسانس میخک (EC13%) در کنترل سفیدک پودری خیار رقم بیت آلفا و تعیین غلظت مؤثر آن در شرایط گلخانه انجام شد. آزمایش در قالب طرح کاملاً تصادفی با هفت تیمار و سه تکرار در گلخانه اجرا گردید. تیمارها شامل چهار غلظت از فرمولاسیون امولسیون شونده EC13% تهیه شده در این مطالعه (0/25، 0/5، 0.75 و 1 درصد)، قارچ‌کش شیمیایی پنکونازول EW (0/05 درصد)، قارچ‌کش گیاهی کالیبانSP (0/5 درصد) و شاهد (آب) بودند. عامل بیماری در مرحله چهاربرگی گیاهچه انجام شد. شدت بیماری بر اساس روش هورسفال و بارات ارزیابی و مساحت زیر منحنی پیشرفت بیماری (AUDPC)محاسبه شد. داده‌ها پس از بررسی پیش‌فرض‌های آماری، با نرم‌افزار SAS 9.4 تجزیه و میانگین تیمارها با آزمون چنددامنه‌ای دانکن در سطح احتمال 5 درصد مقایسه شد. نتایج نشان داد تمام غلظت‌های فرمولاسیون EC13% موجب کاهش معنی‌دار شدت بیماری نسبت به شاهد شدند (P<0.05). بیشترین کارایی کنترل بیماری در غلظت ۱ درصد مشاهده گردید که ۹۰ درصد از پیشرفت بیماری را در مقایسه با شاهد کاهش داد. از نظر آماری، این تیمار با غلظت 0.75 درصد آن و قارچ‌کش پنکونازول 0/05 درصد در سطح 5 درصد تفاوت معنی‌داری نشان نداد، اما نسبت به غلظت‌های 0/25و 0/5درصد برتری داشت. در هیچ‌یک از غلظت‌ها علائم گیاه‌سوزی مشاهده نشد و نتایج آزمون‌های پایداری تسریع‌شده، قابلیت نگهداری فرمولاسیون را در شرایط انبارداری تأیید کرد. بر این اساس، فرمولاسیون امولسیون‌شونده روغن سیر و اسانس میخک تهیه شده در این مطالعه ، به‌ویژه در غلظت 0/75 درصد، می‌تواند به‌عنوان گزینه‌ای مؤثر و سازگار با محیط زیست در برنامه‌های مدیریت تلفیقی سفیدک پودری خیار در شرایط گلخانه مدنظر قرار گیرد.
