مقایسه موفقیت استقرار گیاهچه خردل وحشی (Sinapis arvensis L.) در دو جمعیت با پیشینه مدیریتی متفاوت: اثرات بافت خاک و عمق دفن بذر

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

رفعت حسنی نسب فرزانه ¹

احمد توبه ¹

رسول فخاری ²

محمد احمدی ¹

¹ گروه تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

² بخش تحقیقات گیاهپزشکی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اردبیل (مغان)، سازمان تحقیقات آموزش و ترویج کشاورزی، مغان، ایران

10.22067/jpp.2026.95300.1250

چکیده

خردل وحشی از علف‌های هرز رقابتی و شایع در کشاورزی جهان است که به دلیل سازگاری بالای اکوفیزیولوژیک و ایجاد بانک بذر پایدار، تهدیدی جدی برای محصولات زراعی محسوب می‌شود. در پاییز سال ۱۴۰۲ برای بررسی شاخص‌های ظهور و استقرار گیاهچه خردل وحشی، آزمایشی به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار اجرا شد. فاکتورها شامل بیوتیپ خردل وحشی در دو سطح (حساس و مقاوم به علف‌کش تری‌بنورون متیل)، نوع خاک در دو سطح ( بافت رسی و سیلتی) و عمق کاشت در هشت سطح (0، ۱، ۲، ۳، ۴، ۵، ۶ و ۷ سانتی‌متر) بودند. طبق یافته‌ها، اگرچه بیوتیپ مقاوم در شرایط بهینه (عمق‌های کم و خاک رسی) با شاخص ظهور بالا (5/24 درصد در روز) برتری خود را نشان داد، اما این مزیت ژنتیکی در برابر یک عامل تعیین‌کننده به نام عمق قرارگیری بذر کاملاً شکننده است. شناسایی یک آستانه بحرانی فیزیولوژیک در عمق ۵-۴ سانتی‌متر، روش کلیدی کنترل این علف هرز محسوب می‌شود؛ جایی‌که حتی مقاوم‌ترین بیوتیپ نیز در تاریکی و فشار مکانیکی خاک، ذخایر غذایی خود را پیش از رسیدن به نور از دست داده و سبز نشد. بیوتیپ مقاوم در عمق یک سانتی‌متری و بافت خاک رسی به بیش‌ترین درصد بقا (61/98 درصد) و بالاترین سرعت ظهور (شاخص ظهور 50/16 درصد در روز) دست یافت. در عمق یک سانتی‌متر، میانگین درصد سبز شدن از خاک رسی برای هر دو بیوتیپ 66/98 درصد بود، در حالی که در خاک سیلتی در چه عمقی؟ برای بیوتیپ مقاوم به 84 درصد رسید. در عمق شش سانتی‌متری و خاک سیلتی، درصد بقای بیوتیپ حساس صفر درصد بود که نشان‌دهنده تعامل مخرب عمق و بافت نامناسب خاک است. کاهش درصد سبز شدن از بالای ۹۰ درصد در عمق سطحی به زیر ۲۰ درصد در عمق‌های بیش از چهار سانتی‌متر، به وضوح نشان‌دهنده اتلاف ذخایر غذایی بذر قبل از رسیدن به سطح خاک است. می‌توان با اجرای عملیات خاکورزی هدفمند (مانند شخم) برای دفن بذرهای علف هرز در اعماق بحرانی، جمعیت آن را بدون وابستگی به علف‌کش‌ها و بدون نگرانی از مسئله مقاومت، به طور اساسی مهار کرد.

کلیدواژه‌ها

تری‌بنورون‌متیل

شاخص ظهور

شخم

علف هرز

مقاوم

موضوعات

• علف های هرز

---