بررسی خصوصیات نماتد ریشه‌گرهی جنوبی، Meloidogyne incognita (Kofold White, 1919) Chitwood, 1949 ، در گلخانه‌های دو استان‌ هرات و فراه افغانستان

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

جلیل احمد دانشیار ¹

عصمت مهدیخانی مقدم ²

ساره بقایی راوری ²

فاطمه شکاری ²

¹ گروه گیاهپزشکی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه هرات، هرات، افغانستان

² گروه گیاهپزشکی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

10.22067/jpp.2026.96430.1263

چکیده

نماتدهای ریشه گرهی (Meloidogyne spp.) از جمله عوامل بسیار خسارت‌زا در گیاهان گلخانه‌ای به‌شمار می‌روند که سبب کاهش کیفیت و کمیت محصول آنها می‌شوند. شناسایی دقیق گونه نماتدهای ریشه‌گرهی در مدیریت آنها نقش دارد. به این منظور، تعدادی نمونه خاک و ریشه از گلخانه‌های خیار و گوجه‌فرنگی استان‌های هرات و فراه افغانستان جمع‌آوری گردید. نماتدهای ریشه‌گرهی جمع‌آوری شده،‌ جهت مطالعات بیشتر روی گوجه‌فرنگی خالص سازی و تکثیر شدند. تشخیص گونه با استفاده از خصوصیات ریخت‌شناسی و ریخت‌سنجی ماده‌ها، لارو سن دوم و الگوی شبکه کوتیکولی انتهای بدن ماده (Perineal Pattern) صورت گرفت. در این نمونه‌ها گونه‌‌ی Meloidogyne incognita جداسازی و شناسایی گردید. از هر استان یک جمعیت (از استان هرات جمعیت HJI1 و از استان فراه جمعیت HJI2 ) برای بررسی و مقایسه خصوصیات ریخت‌سنجی و ریخت شناسی انتخاب شد. دو جمعیت مورد مطالعه از نظر خصوصیات مذکور شباهت بسیاری به هم داشتند. برای مطالعه ملکولی، قطعه‌ای از DNA مربوط به ناحیه DNA 28S D2/D3 ریبوزومی تکثیر و توالی‌یابی شد. پس از همردیف‌سازی و ترسیم درخت فیلوژنتیکی، جمعیت‌های M. incognita (HJI1 وHJI2) با حمایت 88 درصد در گروه نماتدهای ریشه گرهی گرمسیری قرار گرفتند و ویژگیهای مرفولوژیکی آن‌ها را از سایر گونه‌های گرمسیری جدا کرد. شباهت‌های زیاد دو جمعیت HJI1 وHJI2 و همجواری دو استان هرات و فراه این فرضیه را تقویت می کند که آلودگی گلخانه‌های این مناطق منشا یکسانی داشته باشند و در پی انتقال مواد گیاهی از یک استان به استان دیگر رخ داده باشد. لذا ضروری است که بحث بهداشت زراعی و قرنطینه در گلخانه‌ها مورد توجه قرار گیرد. ویژگیهای مرفولوژیکی و ملکولی بدست آمده در این مطالعه می توانند در شناسایی گونه M. incognita مورد استفاده قرار گرفته و تسهیل‌گر باشند.

کلیدواژه‌ها

استان‌ فراه

استان هرات

خیار

گوجه‌فرنگی

M. incognita

موضوعات

• نماتد

---